Món chay có lợi thế lớn về hình thức: rau củ vốn đã nhiều màu. Chỉ cần vài nguyên tắc là mâm khác hẳn, không cần đĩa đắt hay dụng cụ chuyên nghiệp.
Bài này nói những nguyên tắc đó.
Màu sắc trên mâm
Rau củ cho sẵn đủ màu. Lợi thế của bếp chay.
Xanh: rau lá, đậu que, bí ngòi. Màu chủ đạo.
Đỏ cam: cà rốt, ớt chuông, cà chua. Điểm nhấn mạnh.
Vàng: bí đỏ, ngô, khoai. Ấm áp.
Tím: bắp cải tím, cà tím. Ít gặp nên nổi.
Trắng: đậu phụ, nấm, củ cải. Nền trung tính.
Nâu: món kho, nấm rang. Cần màu khác cạnh bên.
Đặt món màu đậm cạnh món màu nhạt. Làm nổi nhau.
Không để ba đĩa nâu cạnh nhau. Lỗi hay gặp.
Thêm màu bằng rau thơm. Cách rẻ nhất.
Ớt thái sợi rắc lên. Một chút là đủ.
Không dùng màu thực phẩm. Rau củ đủ rồi.
Nhìn tổng thể mâm, không nhìn từng đĩa. Cách kiểm đúng.
Mâm nhiều màu trông đã thấy ngon. Ăn bằng mắt trước.
Chọn đĩa và bát
Đĩa trắng làm nổi mọi món. Lựa chọn an toàn nhất.
Đĩa hoa văn làm rối mắt. Nhất là món nhiều màu.
Đĩa tối màu hợp món sáng. Tương phản.
Đĩa lớn cho món chính. Chừa viền rộng.
Đĩa nhỏ cho món phụ. Cân tỉ lệ.
Bát sâu cho món nước. Không dùng đĩa.
Chén nhỏ cho nước chấm. Mỗi hai người một chén.
Đồng bộ một bộ đĩa thì gọn mắt. Không cần đắt.
Hoặc cố tình dùng nhiều kiểu. Nếu làm chủ ý.
Đĩa sạch và không sứt. Điều cơ bản nhất.
Lau khô trước khi bày. Vết nước rất lộ.
Hâm đĩa nếu bày món nóng. Giữ nhiệt lâu hơn.
Đĩa lá chuối cho món quê. Rất hợp và rẻ.
Đồ có sẵn trong nhà là đủ. Không cần sắm mới.
Chiều cao và khoảng trống
Món bày cao trông hấp dẫn hơn món bày phẳng. Nguyên tắc quan trọng.
Xếp chồng nhẹ ở giữa đĩa. Tạo khối.
Không dàn đều kín mặt đĩa. Trông bẹt.
Chừa viền trắng quanh món. Ít nhất hai đốt ngón tay.
Đĩa đầy ắp trông nặng nề. Bày ít, tiếp thêm sau.
Cuốn hoặc xiên tạo chiều cao tự nhiên. Gỏi cuốn, xiên que.
Dựng đứng vài miếng. Thay vì nằm hết.
Dùng chén úp ngược làm đế. Mẹo cho mâm cỗ.
Kê cao một hai đĩa trên bàn. Mâm có tầng.
Không kê quá cao. Khó gắp.
Trên bàn tròn thì bày vòng quanh. Chừa giữa cho món chính.
Trên bàn dài thì bày hai hàng. Ai cũng với tới.
Lùi lại nhìn tổng thể. Trước khi mời khách.
Chỉnh một hai chi tiết là đủ. Đừng sửa mãi, món nguội.
Trang trí đơn giản
Một chi tiết là đủ. Nhiều quá thành rối.
Rau thơm đặt lên trên. Ngò, húng, thì là.
Hành lá thái nhỏ rắc. Nếu nhà không kiêng.
Vừng rang rắc lên món kho. Vừa đẹp vừa thơm.
Lạc rang giã dối. Thêm kết cấu.
Ớt thái hoa. Điểm đỏ.
Cà chua tỉa đơn giản. Không cần tỉa cầu kỳ.
Dưa chuột thái lát xếp quanh. Viền xanh.
Lá chuối lót đĩa. Rất hợp món quê.
Hoa ăn được nếu có. Hoa thiên lý, hoa chuối.
Không trang trí bằng thứ không ăn được. Trừ lá lót.
Không tỉa rồng phượng. Mất thời gian, ít ai để ý.
Thời gian nên dồn vào vị. Ngon quan trọng hơn đẹp.
Gọn gàng đã là đẹp. Nguyên tắc cuối.
Bày bàn
Lau bàn sạch trước khi bày. Cơ bản.
Khăn trải bàn làm bữa trang trọng hơn. Nếu có.
Bát đũa đặt trước mặt từng người. Cách đều.
Đũa đặt bên phải. Theo lệ chung.
Thìa canh cho mỗi người. Nếu có món nước.
Chén nước chấm chia đều. Không để một chén giữa bàn.
Ly nước rót sẵn. Hoặc để bình trên bàn.
Khăn giấy và tăm. Chi tiết hay quên.
Món chính đặt giữa. Món phụ quanh ngoài.
Món nước đặt nơi dễ múc. Có muôi riêng.
Hoa nhỏ nếu có. Không che tầm nhìn.
Ánh sáng đủ nhìn rõ món. Đừng quá tối.
Chỗ ngồi thoải mái. Quan trọng hơn trang trí.
Bàn gọn thì bữa ăn dễ chịu. Ai cũng cảm nhận được.
Chụp ảnh mâm cỗ
Chụp trước khi mời khách. Mâm còn nguyên.
Ánh sáng tự nhiên là tốt nhất. Gần cửa sổ.
Tắt đèn vàng trong nhà. Làm món ám màu.
Không dùng đèn flash. Món bẹt và bóng.
Chụp từ trên xuống cho mâm nhiều đĩa. Thấy hết bố cục.
Chụp ngang tầm cho món có chiều cao. Thấy được khối.
Chụp chéo bốn lăm độ cho món thường. Góc an toàn.
Lau vết bẩn trên đĩa trước khi chụp. Rất lộ trong ảnh.
Bỏ bớt đồ thừa trong khung. Chai lọ, giẻ lau.
Chụp vài kiểu rồi chọn sau. Đừng chỉnh mãi tại chỗ.
Chụp nhanh kẻo món nguội. Ưu tiên bữa ăn.
Không bắt cả nhà chờ để chụp. Mất vui.
Lưu ảnh vào một thư mục. Lần sau xem lại cách bày.
Ảnh là để nhớ, không phải để khoe. Giữ chừng mực.
Dọn dẹp sau khi bày
Dọn dần trong bữa. Đừng để dồn hết cuối cùng.
Đĩa đã ăn xong thì bưng đi. Bàn thoáng hơn.
Không bưng khi khách còn đang ăn. Khách thấy bị giục.
Gom đồ thừa vào hộp trước khi rửa. Còn ăn được thì giữ.
Món nước để nguội rồi mới cất. Tránh đọng hơi trong tủ lạnh.
Món chiên thừa thì kho lại hôm sau. Đừng hâm lại.
Rau sống thừa thì bỏ. Không giữ được.
Ngâm đĩa dầu mỡ trước. Rửa nhẹ tay hơn.
Rửa ly và đĩa sạch trước. Rồi mới tới đĩa dầu.
Lau khô rồi cất vào tủ. Tránh mốc.
Trả đĩa mượn về đúng chủ. Rửa sạch trước khi trả.
Lau bàn và sàn ngay. Dầu khô lại rất khó chùi.
Ghi lại món nào hết món nào thừa. Lần sau điều chỉnh lượng.
Dọn xong sớm thì còn sức ngồi nói chuyện. Phần vui nhất của bữa tiệc là lúc này.
