Xây nhà có hai mốc hầu như nhà nào cũng làm lễ: động thổ lúc khởi công và cất nóc lúc đổ mái. Nhà ăn chay vẫn làm được cả hai bằng mâm chay.
Phần khó thường không nằm ở mâm cúng mà ở bữa đãi thợ đi kèm.
Lễ động thổ
Làm trước khi đào móng. Mốc khởi công.
Chọn ngày giờ theo tuổi gia chủ. Nhiều nhà nhờ người xem.
Gia chủ không hợp tuổi thì mượn tuổi. Lệ phổ biến.
Người mượn tuổi làm lễ thay. Gia chủ tránh mặt lúc cúng.
Mâm đặt giữa khu đất. Trên bàn tạm hoặc ghế.
Hướng bàn theo hướng nhà. Hỏi người xem ngày.
Gia chủ cuốc nhát đất đầu tiên. Sau khi khấn.
Hoặc người mượn tuổi làm thay. Tuỳ trường hợp.
Thợ bắt đầu làm sau đó. Ngay trong ngày.
Không hoãn giữa chừng nếu đã cúng. Lệ kiêng.
Báo hàng xóm trước khi khởi công. Phép lịch sự.
Kiểm giấy phép xây dựng trước. Việc thực tế quan trọng hơn lễ.
Chuẩn bị bàn, ô che nếu trời nắng. Đất trống không có bóng mát.
Lễ gọn trong ba mươi phút là vừa. Thợ còn phải làm việc.
Mâm cúng động thổ chay
Hương, hoa tươi, đèn hoặc nến. Bộ cơ bản.
Hoa quả năm loại. Chọn quả cứng, ngoài trời gió.
Xôi gấc hoặc xôi đậu xanh. Một đĩa lớn.
Chè. Ba hoặc năm chén.
Bánh kẹo. Một đĩa.
Trầu cau. Theo lệ.
Nước trắng hoặc trà. Ba chén.
Gạo và muối. Rắc sau lễ theo lệ.
Bộ đồ mã nếu nhà có lệ. Hỏi người lớn.
Nhà ăn chay thay mâm mặn bằng mâm chay đầy đủ. Không thiếu lễ.
Đặt mâm trên bàn cao, không đặt xuống đất. Lệ chung.
Che chắn nếu gió lớn. Nến tắt liên tục.
Mang hương dự phòng và bật lửa tốt. Ngoài trời rất khó.
Dọn sạch sau lễ, không để lại rác trên đất. Công trình bắt đầu bằng sự gọn gàng.
Lễ cất nóc
Làm khi đổ mái tầng trên cùng. Mốc lớn thứ hai.
Cũng chọn ngày giờ. Như động thổ.
Mâm tương tự mâm động thổ. Có thể thịnh hơn một chút.
Đặt mâm trên sàn tầng đang đổ. Nếu lên được an toàn.
Không lên cao nếu chưa chắc chắn. An toàn trước lễ.
Người già không nên leo lên. Bày dưới cũng được.
Gia chủ khấn và đổ mẻ bê tông tượng trưng. Theo lệ.
Thợ tiếp tục đổ sau đó. Đổ mái phải liên tục.
Đây là ngày thợ làm nặng nhất. Đổ mái rất vất vả.
Chuẩn bị nước uống nhiều. Quan trọng hơn mâm lễ.
Bữa ăn cho thợ phải đủ no. Không phải bữa nhẹ.
Nhiều nhà lì xì thợ hôm cất nóc. Lệ đẹp nên giữ.
Chụp ảnh cả nhà với công trình. Kỷ niệm đáng giữ.
Cất nóc xong là phần thô gần xong, nhà đã thành hình. Đáng để đánh dấu.
Bữa đãi thợ
Hỏi tổ trưởng số thợ hôm đó. Con số gốc.
Thợ ăn nhiều hơn người văn phòng. Tính dư.
Cơm phải nhiều. Khoản dễ thiếu nhất.
Món mặn đưa cơm. Đậu kho, nấm kho tiêu.
Canh nóng một nồi lớn. Làm việc ngoài trời rất khát.
Rau luộc và dưa muối. Món đơn giản mà thợ thích.
Không nấu món cầu kỳ. Thợ cần no chứ không cần lạ.
Nói trước là cơm chay. Đa số thợ không nề hà, nhưng nên báo.
Nấu đậm vị hơn bình thường. Người lao động nặng ăn nhạt thấy mệt.
Nước uống để sẵn cả ngày. Không chỉ giờ ăn.
Trà đá hoặc nước chanh muối. Rất được việc.
Chỗ ngồi ăn có bóng mát. Chi tiết quan trọng.
Bát đũa đủ và sạch. Chuẩn bị dư.
Đãi thợ chu đáo thì công trình cũng được làm chu đáo. Nhiều chủ nhà đã thấy điều đó.
Những việc thực tế đi kèm
Chốt hợp đồng với nhà thầu trước lễ. Không để miệng.
Thống nhất tiến độ và cách thanh toán. Ghi rõ.
Kiểm giấy phép xây dựng. Trước khi động thổ.
Báo tổ dân phố hoặc ban quản lý. Tuỳ nơi.
Xin phép hàng xóm về tiếng ồn. Nói trước thì dễ hơn.
Chuẩn bị chỗ tập kết vật liệu. Không chắn lối chung.
Chuẩn bị nguồn nước và điện thi công. Việc hay quên.
Che chắn công trình. Bụi ảnh hưởng xung quanh.
Mua bảo hiểm nếu công trình lớn. Nên hỏi.
Chụp ảnh hiện trạng nhà bên cạnh. Phòng tranh chấp nứt tường.
Giữ liên lạc với tổ trưởng thợ. Một đầu mối.
Ghi nhật ký công trình. Ngày nào làm gì.
Chuẩn bị tiền theo từng đợt. Không dồn cuối.
Lễ là phần tâm linh, còn phần này mới quyết định công trình có suôn sẻ không. Làm đủ cả hai.
Lỗi hay gặp
Chọn ngày rồi mà chưa xong giấy phép. Phải hoãn.
Mâm bày xuống đất. Trái lệ.
Quên mang bật lửa hoặc hương. Ngoài trời không mua được ngay.
Nến tắt vì gió. Mang loại có chụp.
Hoa quả dập khi mang ra công trình. Đóng hộp cẩn thận.
Không tính bữa cho thợ. Lỗi phổ biến nhất.
Nấu thiếu cơm. Thợ ăn nhiều.
Quên nước uống. Cả ngày ngoài nắng.
Không báo hàng xóm. Sinh khó chịu từ đầu.
Không chụp ảnh hiện trạng xung quanh. Về sau khó nói.
Gia chủ không tránh mặt khi mượn tuổi. Sai lệ.
Lễ kéo dài làm chậm tiến độ đổ mái. Gọn thôi.
Không lì xì tổ thợ hôm cất nóc. Nhiều nơi coi là lệ.
Chuẩn bị kỹ hai mốc này thì cả quá trình xây về sau nhẹ nhàng hơn nhiều. Kinh nghiệm của người đã xây.
